آخرین مطالب
امکانات وب
سرپرستی همسر
خداوند متعال برای هدایت بشریت، پیامبران و رسولانی را بر اقوام و ملل گذشتهبه عنوان رهبری برگزید تا وظیفه رسالت و سرپرستی آن جوامع را بر عهده گرفته و آنان را از آشوب و هرج و مرج رهایی بخشند. بدون شک هر جامعهxadای نیاز به یک مدیریت و سرپرستی واحد دارد، تا بتواند با برنامهxadریزی و تصمیمxadگیری واحد و ایجاد هماهنگی بین اجزای آن، جامعه را سازماندهی و از پراکندگی برنامهxadها جلوگیری و در جهت نیل و دستیابی به اهداف و آمال متعالی هدایت نماید. حال ممکن است این جامعه یک کشور، یک سازمان و حتی یک خانواده باشد.
همانگونه که خداوند متعال زن را در نقش همسر و مادر به عنوان نماد مهروعطوفت و مهربانی عهدهxadدار مدیریت محیط خانه و تربیت فرزندان نموده است، مرد را نیز به عنوان سرپرست و مدیرخانواده و متولی مراقبت و محافظت از اعضای آن برگزیده است. قرآن کریمدر آیه ٣٤ سوره نساء با بیان نقش مردان در محیط خانواده به تبیین وظایف و مسئولیتxadهای ویژه آنان پرداخته و میxadفرماید:
الرِّجالُ قَوّامُونَ عَلَی النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ.
مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، بخاطر برتریxadهایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی دیگر قرار داده است و بخاطر انفاقهائی که از اموالشان در مورد زنان می کنند.
قوامیت مردان بر زنان در این آیه به معنای سلطه، زورگویی و اجحاف مردان نسبت به زنان نیست، بلکه همان گونه که لغت شناسان و به تبع آنان بیشتر مفسران گفته اند، واژهxadی "قوام" به معنای سرپرستی، کارپردازی و نگهبانی است. در حقیقت متنآیه بیانگر ضرورتمدیریت و سرپرستی واحد و منظم مرد درخانوادهباتوجهبهمشورتxad در کارهاوتقسیم وظایفاست،نهدرصددتشریعوتجویز استبداد، سلطه و اجحاف مرد نسبت به حقوق زن در جامعه یا خانواده.اگرچه برخی از این آیه برداشت سوء نموده و معتقدند که منظور از آیه حاکمیت محض مردان بر زنان و تبعیت صرف زنان از مردان میxadباشد، اما حقیقت بیانگر مسئولیتی مضاعف است که خداوند بر عهده مردان نهاده و آنان را مسئول مراقبت و حفظ امنیت و آرامش و تأمین نیازهای جسمی و عاطفی زنان در محیط خانواده و جامعه نموده است.
مردانxad در محیط خانواده موظف به تأمین هزینهxadها، فراهم نمودن نیازمندیxadهای روزمره و مدیریت برنامهxadهای اجرایی و امنیتی همسر و سایر اعضای خانواده وحمایت و حفاظت از آنان در برابر مشکلات اجتماعی میxadباشند. خداوند در ادامه همین آیه دلیل آن را به صراحت متذکر شده و این امر را ناشی از ویژگیxadهای جسمی و فیزیکی مردان از نظر توانائی اجرائی، قدرت دفاع و تحمل بیشتر در مقابل کارهای سخت و سنگین و شرایط روحی و احساسی آنان در مواجهه با مسائل و مشکلاتمیxadداند.
محافظت و مراقبت از همسر
دین اسلام در محیط خانواده برای شخصیت زن احترام و ارزش ویژهxadای قائل شده و مسئولیت مراقبت و پاسداری از حریم زن قبل از ازدواج را بر عهده والدین، به ویژه پدر و بعد از ازدواج را بر عهدهxadی همسر وی قرار داده است. فطرتاً زن هر قدر هم که مقتدر و مستقل باشد، با وجود مشکلات و سختیxadهای زندگی نیازمند تکیهxadگاهی امن و مطمئن است که بتواند از وی محافظت نماید. با توجه به وظایف مهمی مانند فرزندxadآوری، تربیت فرزندان که خداوند در خانواده بر عهده زن قرار داده است، وجود محیطی همراه با امنیت خاطر و سرشار از آرامش،اساسیxadترین نیاز هر زن در جهت فعالیت در چنین جایگاهی است. اگر مرد بتواند در محیط خانواده این اطمینان و آرامش روانی را برای همسر خود مهیا کند، بدون شک همسر او نیز در انجام وظایف خود نسبت به او و تربیت فرزندانxadشان با هیچ مشکلی روبرو نخواهد شد.
خانواده و محافظت از آن، در اسلام آن قدر اهمیت دارد که حتی فدا کردن جان در این راه امری ممدوح و پسندیده شمرده شده است. رسول خدا(ص)فرمودند:
مَنْ قُتِلَ دُونَ عِيَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ.(وسائل الشیعه، ج ١٥، ص ١٢٠)
کسی که در راه دفاع از اهل و عیال خود کشته شود، شهید است.
اگرچه واژه مفهوم خاص شهید به کسی اطلاق می گردد که در معرکه جنگ و در راستای اجرای فرمان جهاد در راه خدا جان خویش را نثار نموده، اما بر اساس آیه ١٦٩ سوره آل عمران شهادت مقام آنانی است که در راه قرب و کسب رضای حضرت حق جهد و تلاش نموده و در این راه جان خود را از دست داده یا مرگشان فرا برسد، اگرچه در میدان جهاد و رزمگاه جنگ نباشد:
وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاء عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ.
و هرگز گمان مبر كسانى كه در راه خدا كشته شدند مرده اند، بلكه زنده اند و در نزد پروردگارشان روزى داده مى شوند.
و بدون تردید بالاترین جایگاه اهل بهشت مقام کشتگان در راه خداست.
هدایت همسر در مسیر حق
از آنجا که بشر موجودی است فراموشکار، ممکن است بر اثر فراموشی و نسیان از برخی از وظایف و بایدها و نبایدها در زندگی کوتاهی نموده و در دام شیطان گرفتار و دچار گمراهی و خطا گردد. لذا هر انسان با ایمانی نه تنها در طول زندگی باید مراقب رفتار و اعمال خود باشد، بلکه باید نسب به اعمال و کردار اطرافیان خود نیز بیxadتفاوت نبوده و در صورت مواجهه با رفتار خارج از عرف و شرع به آنان متذکر و امر به معروف و نهی از منکر نماید.
امیرالمؤمنین در این باره فرمودند:
كُنْ بِالْمَعْرُوفِ آمِراً وَ عَنِ الْمُنْكَرِ نَاهِياً وَ بِالْخَيْرِ عَامِلًا وَ لِلشَّرِّ مَانِعا.(غرر الحکم، ص ٣٣٢)
در همه حال امر کننده به معروف و بازدارنده از منکر باش، به خوبیها عمل کن و بدیها را مانع باش.
این وظیفه قطعا نسبت به نزدیکان به ویژه اعضای خانواده و در رأس آنها همسر که جایگاه ویژهxadای در زندگی و سعادت هر انسان و فرزندان او نیز خواهد داشت، بسیار سنگینxadتر بوده و از اهمیت بیشتری برخوردار می باشد. با توجه به اشاعه فرهنگ غرب در جامعه و وجود افراد فاسد و گمراه و خطر تعدی آنان به اعضای خانواده، مردان وظیفه بسیاری سنگینی در راه حفظ و نگهداشت کانون خانواده و تعلیم و تربیت اعضای آن بر عهده دارند.
قرآن کریم در آیهxadی ٦ سوره تحریم فرموده است:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ.
ای کسانی که ایمان آوردهاید، خودتان و خانوادهxadتان را از آتشی که سوخت آن، مردم و سنگxadها هستند، حفظ کنید. برآن آتش، فرشتگانی خشن و سختگیر(گمارده شده)اند. از آنچه خداوند به آنها دستور داده، سرپیچی نمیxadکنند و آنچه را که مأمورند، انجام میxadدهند.
امام صادق(ع)در تشریح و تفسیر این آیه فرمودند:
لَمَّا نَزَلَتْ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً قَالَ النَّاسُ كَيْفَ نَقِي أَنْفُسَنَا وَ أَهْلِينَا قَالَ اعْمَلُوا الْخَيْرَ وَ ذَكِّرُوا بِهِ أَهْلِيكُمْ وَ أَدِّبُوهُمْ عَلَى طَاعَةِ اللَّه .
(مستدرک الوسائل، ج ١٢، ص ٢٠١)
هنگامی که آیه " يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا " نازل شد، مردم گفتند: یا رسول الله، چگونه خود و اهل و عیالمان را از آتش دوزخ حفظ کنیم؟ پیامبر(ص)فرمودند: اعمال نیک انجام دهید و به خانواده خود نیز یادآوری کنید؛ بدین طریق، آنها را براطاعت و عبادت پروردگار تربیت نمایید.
برخی از افراد تصور می کنند که مرد و زن تنها تا قبل از ازدواج در شناخت و انتخاب شخصیت و روحیات همسر خود قادر به تصمیم و عکس العمل خواهند بود و پس از ازدواج اگر متوجه نقاط ضعفی در شخصیت همسرشان شدند با توجه به این که شخصیت او شکل گرفته دیگر باید با این شرایط کنار آمده و قادر به تغییری در شخصیت او نخواهند بود. در صورتی که قطعا نباید انتظار داشت که مرد و زن بتوانند قبل از ازدواج به همه جوانب شخصیتی یکدیگر پی ببرند، و نباید بر این تصور بود که یک انسان بتواند فرد ایده آل خود را برای ازدواج پیدا کند. بنابراین هر انسان عاقلی باید بتواند بر اساس اصول و قاعد اخلاقی و رفتاری اگر بعد از پیوند زناشویی متوجه نواقص و معایبی در رفتار و عملکرد همسر خود گردید، نسبت به رفع آن اقدام و در جهت پرورش صفات و خصلتxadهای نیکو در همسر خود اقدام نماید.
امام صادق(ع)فرمودند:
لَا يَزَالُ الْمُؤْمِنُ يُورِثُ أَهْلَ بَيْتِهِ الْعِلْمَ وَ الْأَدَبَ الصَّالِحَ حَتَّى يُدْخِلَهُمُ الْجَنَّة.
(مستدرک الوسائل، ج ١٢، ص ٢٠١)
بندهxadی مؤمن، پیوسته به خانوادهxadی خود علم و ادب صالح میxadآموزد تا این که همه آنان را وارد بهشت میxadگرداند.
سرپرست خانواده باید همسر و اعضای خانواده خود را نسبت به زشتی گناهان آگاه سازد؛ آنان را ازانجام گناه نهی نموده و زمینههای بروز گناه و بی تقوایی را در خانواده از بین ببرد.
احساس غیرت نسبت به همسر
غیرت یکی از صفات طبیعی و فطری انسان است که خداوند در وجود همه انسانxadها قرار داده است. هر انسانی به صورت فطری و غریزی علاقه ندارد که دیگران از وسایل خصوصی او استفاده نمایند. اگر دارایی یا وسیله ای کاملا جنبه خصوصی داشته و برای صاحب آن از ارزش ویژهxadای برخوردار باشد، دیگر تصرف در آن مفهوم دستبرد، تجاوز و تعدی داشته، و صاحب آن جهت محافظت از داشته خود با همه وجود از آن دفاع خواهد نمود و اصطلاحا غیرت خواهد ورزید. ناموس و آبرو یکی از مهمترین داشتهxadهای انسان است که در اسلام نیز تأکید فراوانی بر حفظ و مراقبت آن صورت گرفته است. یکی از وظایفی که هر مرد در زندگی زناشویی نسبت به همسر خود بر عهده دارد، مراقبت و محافظت از حیثیت و آبروی همسر خود در برابر تجاوز و رفتارهای غیر متعارف و ناملایمات اجتماعی است و خداوند برای این صفت در مردان ارزش ویژهای قائل گردیده است.
امام صادق(ع)در این باره فرمودند:
إِنَّ اللَّهَ غَيُورٌ يُحِبُّ كُلَّ غَيُورٍ وَ مِنْ غَيْرَتِهِ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ ظَاهِرَهَا وَ بَاطِنَهَا.
(وسائل الشیعه، ج ٢٠، ص ١٥٣)
خدای تعالی دارای صفت غیرت است و انسانهای غیور را دوست دارد و به دلیل وجود همین صفت بود که کارهای زشت از پیدا و پنهان را حرام نموده است.
یکی از سجایای اخلاقی برجسته رسول خدا(ص)نیز غیرت ورزی بوده، چنانxadکه ایشان در این باره فرمودند:
كَانَ أَبِي إِبْرَاهِيمُ(ع)غَيُوراً وَ أَنَا أَغْيَرُ مِنْهُ وَ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَ مَنْ لَا يَغَارُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.
(مکارم الأخلاق، ص ٢٣٩)
پدر حضرت ابراهیم(ع) باغیرت بود و من از او غیرتمندxadترم و هر مؤمنی که با غیرت نباشد، خداوند بینی او را به خاک میمالد.
خداوند متعال در آیه ٥٩ سوره احزاب به پیامبر گرامی اسلام(ص)در خصوص حفظ و حراست از همسران مبارک خویش در مقابل تعرض و افکار ناپاک برخی از مردان اینگونه امر فرمودهxad اند:
ای پیغمبر (گرامی) به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که خویشتن را به چادر فرو پوشند، که این کار برای اینکه آنها (به عفّت و حرّیت) شناخته شوند تا از تعرض و جسارت (هوس رانان) آزار نکشند، بسیار نزدیکتر است و خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.
آیه بیانگر وظیفهی همه مردان در حفظ و حراست از کانون خانواده و به ویژه همسر خود در مقابل افراد لاابالی و هوسران در جامعه می باشد. لذا مرد باید علاوه بر این که در مراقبت افعال و صفات وجودی خویش همیّت داشته باشد، نسبت به حفظ کرامت و عزت همسر خویش مسئولیت دارد و باید همچون حصاری وی را در حمایت و مراقبت خود قرار دهد. امام صادق(ع)در این باره فرمودند:
إِنَّ الْمَرْءَ يَحْتَاجُ فِي مَنْزِلِهِ وَ عِيَالِهِ إِلَى ثَلَاثِ خِلَالٍ يَتَكَلَّفُهَا وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ فِي طَبْعِهِ ذَلِكَ مُعَاشَرَةٌ جَمِيلَةٌ وَ سَعَةٌ بِتَقْدِيرٍ وَ غَيْرَةٌ بِتَحَصُّن .(بحار الأنوار، ج ٧٥، ص ٢٣٥)
هر مردی در منزل خود نسبت به عیال و خانوادهاش به سه خصلت احتیاج دارد: معاشرت خوب، وسعت در زندگی، و غیرت بر حفاظت آنها.
این دقت و امعان، هم باید در مراقبت نسبت به حفظ عفاف و پاکدامنی زن باشد و هم در توجه به مخاطرات پیرامونی و تزاحم معضلات و مشکلات اجتماعی. توجه به عفاف همسر، شرط اولیه وجود غیرتمندی و دلواپسی هر مرد برای حفظ آبرو و سلامت معنوی خانواده خویش است، و عاقبت بی غیرتی و بی مبالاتی نسبت به حفظ آبرو و حیثیت اجتماعی مایه ذلت و خواری انسان خواهد شد.
رسول خدا(ص)در این باره فرمودند:
مَنْ أَطَاعَ امْرَأَتَهُ أَكَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ فِي النَّارِ قِيلَ وَ مَا تِلْكَ الطَّاعَةُ قَالَ تَطْلُبُ إِلَيْهِ الذَّهَابَ إِلَى الْحَمَّامَاتِ وَ الْعُرْسَاتِ وَ الْعِيدَاتِ وَ النَّائِحَاتِ وَ الثِّيَابِ الرِّقَاق.
(وسائل الشیعه،ج٢٠،ص١٨١)
کسی که از زنش اطاعت نماید، خداوند او را به صورت در آتش میاندازد. پرسیده شد: آن اطاعت چیست؟ فرمودند: اینکه زن درخواست رفتن به حمامxadها و عروسیxadها و مراسم عید و جشنxadها و نوحه سراییxadها با پوشیدن لباسxadهای نازک و بدن نما را داشته باشد و شوهرش از او اطاعت بکند.
یعنی بی توجهی به نحوه پوشش همسر و ساده اندیشی به نوع معاشرت، همنشینی و مجالست وی خارج از چارچوب شرع مقدس و احکام اسلامی با سایرین به ویژه با جنس مخالف را باید اولین شاخصه عدم وجود غیرت در مرد دانست. در روایتی رسول خدا(ص)به صراحت چنین افرادی را بیxadحمیت و بیxadغیرت نامیده و فرمودند:
أَيُّمَا رَجُلٍ تَتَزَيَّنُ امْرَأَتُهُ وَ تَخْرُجُ مِنْ بَابِ دَارِهَا فَهُوَ دَيُّوثٌ وَ لَا يَأْثَمُ مَنْ يُسَمِّيهِ دَيُّوثاً وَ الْمَرْأَةُ إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَابِ دَارِهَا مُتَزَيِّنَةً مُتَعَطِّرَةً وَ الزَّوْجُ بِذَلِكَ رَاضٍ يُبْنَى لِزَوْجِهَا بِكُلِّ قَدَمٍ بَيْتٌ فِي النَّار.(بحار الانوار،ج١٠٣،ص٢٤٩)
هر مردی که راضی است همسرش خود را بیاراید و از خانه بیرون رود، آن مرد، دیوث است و هر که او را دیوث بنامد، گناهی نکرده است. هرگاه زن آرایشxadکنان و عطرزنان از خانه اش خارج شود و شوهرش به این کار او راضی باشد، به ازای هر قدمی که بر میxadدارد، برای شوهر او خانهxadای در جهنم است.
بر اساس فرمایش پیامبر گرامی اسلام(ص)در این حدیث فساد و بیxadبندوباری در خانواده و جامعه به نوعی نتیجه بیxadتوجهی و بیxadغیرتی مردان نسبت به رفتار و منش همسرانشان است. قطعا انسانی که حاضر شود همسرش با هرگونه پوشش و رفتار ضد ارزشی در جامعه معاشرت نماید و مانع چنین انحرافاتی نشود، خود با دستان خود اساس خانواده خود را از همxadگسیخته و باعث مذلت و حقارت خود خواهد شد.
اگرچه کم توجهی در امر رعایت موازین شرعی صدمات زیادی را در خانواده و جامعه به همراه دارد، افراط در این موضوع نیز خالی از مشکل نخواهد بود. متأسفانه برخی از مردان با ایمان و غیرتمند در درک صحیح خصلت غیرتxadورزی اسلامی دچار سوءxadتفاهم شده و در ظهور و بروز آن مرتکب خطایی بس بالاتر میxadشوند. غیرتxadورزی به عنوان یک سجیه اخلاقی حد و مرز مشخصی دارد و مردان باید مراقب باشند با عدم رعایت اصول اخلاقی آن، باعث آزار و اذیت بیxadدلیل همسر و اطرافیان خود نشوند.بعضی افراد تصور میکنند غیرتمندی با ابراز خشم و غضب نسبت به همسر و فرزندان از اثر بیشتری برخوردار است، در صورتی که دیدگاه اسلام اساسا با چنین رفتارهایی سازگاری ندارد. برخی پا را از این فراتر گذاشته و با افراط در این خصلت و ایجاد سوءظن و بدگمانی نسبت به همسر و اعضای خانواده، با سخت گیریهای نامعقول موجبات رنجش خاطر آنان را فراهم آورده و استحکام خانواده را دچار تزلزل میxadنمایند.
امام علی(ع)در وصیت به فرزند گرامیxadشان امام حسن مجتبی(ع)فرمودند:
وَ إِيَّاكَ وَ التَّغَايُرَ فِي غَيْرِ مَوْضِعِ غَيْرَةٍ فَإِنَّ ذَلِكَ يَدْعُو الصَّحِيحَةَ إِلَى السَّقَمِ وَ الْبَرِيئَةَ إِلَى الرِّيَب .(بحار الأنوار، ج ١٠٠، ص ٢٥٢)
از غیرت بیجا بپرهیزید، زیرا این کار سبب مىشود كه افراد صحيح و درستكار از آنان، گرفتار آلودگى و بيمارى شوند و افراد بىگناه در معرض تهمت قرار گيرند.
یعنی داشتن غیرت اولا باید در جهت محافظت از همسر و سایر اعضای خانواده باشد و ثانیا با رفتاری سرشار از عطوفت، مهربانی و بدون سختگیری و افراط همراه گردد. لذا اگر مردی دارای تعصب و بدبینی بیxadجا نسبت به همسر و سایر اعضای خانواده خود شود، باید با تمرین و ممارست نسبت به رفع این عمل مضموم تلاش نماید.
ایجاد احساس امنیت و اعتماد زن در پناه همسر خویش نیز یکی دیگر از آثار غیرتمندی و توجه مرد به زوجه خود میباشد، که قطعا چنین احساس لذت بخشی در افزایش عشق و محبت زوجین بسیار مؤثر است. البته غیرتمندی مرد نسبت به همسر و سایر اعضای خانواده دارای آثار متعدد دیگری نیز می باشد، اما نکات ذکر شده خود گویای اهمیت این خصلت در وجود مردان برای حفظ سلامت خانواده و جامعه می باشد.
پرداخت نفقه و تأمین رفاه همسر
تلاش و ممارست برای تأمین رفاه زن در خانواده یکی از تکالیف مهم همسر وی در احکام دین اسلام است، و مرد موظف است مطابق شرع و احکام اسلام، کلیه مخارج زن از خوراک، پوشاک، دارو، درمان و غیره را فراهم کند و در صورت امتناع یا کوتاهی در این وظیفه، نسبت به این مهم مسئول خواهد بود. شاید تصور شود این احکام بر علیه مردان و در جهت منافع زنان تبیین گردیده و عملا مردان را در خدمت زنان گمارده است. و حتی در مقابل برخی افراد روشنفکرنما نیز با نگاهی بدبینانه و به ظاهر در حمایت از حقوق زنان معتقدند که دریافت نفقه زن از مرد به مفهوم جیرهxadخواری، اسارت و بردگی وی در زیر جور و حاکمیت مرد است. در صورتی که دین اسلام با یک نگاه واقع بینانه، حکیمانه و جامع این قوانین را وضع و تبیین نموده است. واضح است زنان با توجه به شرایط روحی و جسمی توانایی رقابت و برابری با مردان در مقابله با مشکلات زندگی را نداشته وبا پذیرش مسئولیت همسری وظایف متعددی در مقابل شوهر خود دارند و از طرفی در طول زندگی زناشویی متحمل سختیهای دوران بارداری و زایمان و بعد از آن دوران شیردهی و پرستاری از کودک میxadشوند و گذشته از آن وظیفه تربیت فرزندان نیز بر عهده آنان خواهد بود، که نیاز به برنامه ریزی و نظارت بسیار . بنابراین نیروی بدنی آنان با این شرایط به سرعت رو به زوال میxadرود. حال اگر قرار باشد، زن هم مثل مرد وظیفه تأمین معاش خانواده را به دوش بکشد، به سرعت سلامتی خود را از دست میxadدهد و از انجام وظایف اصلی خود در خانواده باز میxadماند.
خداوند متعال در آیاتی از قرآن کریم بر وظیفه و لزوم تأمین اقتصاد و معاش همسر از سوی مرد اشاره کرده است. دوران بارداری و شیردهی زنان که دوران بسیار سخت و دشواری در زندگی هر زنی است، و یکی از مهمترین مقاطعی است که زنان به حمایت و پشتیبانی همسران خود احتیاج داشته و مردان وظیفه تأمین همه احتیاجات همسر خود را بر عهده دارند. قرآن کریم به صراحت این موضوع را اینگونه بیان فرموده است:
وَ الْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ. (سوره بقره, آيه٢٣٣)
و مادران, دو سال كامل فرزندان خود را شير دهند، برای آن كسى كه مى خواهد فرزند را شير تمام دهد. و به عهده صاحب فرزند [پدر] است كه خوراك و پوشاك مادر را به حدّ متعارف و پسنديده بدهد.
و در سوره طلاق نیز در خصوص وظیفه تأمین نفقه در دوران شیردهی همسرفرموده است:
لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا.( سوره طلاق, آيه٧)
بايد مرد توانمند و دارا به اندازه وسعت و توانايى خود, نفقه زن شيرده را بدهد، و آن كه رزق و روزى او تنگ است از آنچه خدا به او داده انفاق كند كه خدا هيچ كس را جز به مقدار آنچه توانايى داده، تكليف نمیxadكند و خدا به زودى بعد از هر سختى آسانى قرار میxadدهد.
علاوه بر آیات متعددی که در قرآن به این مسئولیت مرد و تأمین نیازمندیxadهای همسر اشارت نموده در روایات بسیاری از اهل بیت(ع) نیز در این خصوص تأکید گردیده است. امام صادق (ع)در پاسخ به سوال اسحاق بن عمار که از ایشان پرسید: حق زن بر شوهرش چیست که هرگاه مرد آن را انجام دهد نیکوکار است؟ ایشان در پاسخ فرمودند:
يُشْبِعُهَا وَ يَكْسُوهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا.( کافی،ج٥، ص٥١٠)
خوراک و پوشاک او را فراهم کند و اگر نادانی کرد او را ببخشاید.
تلاش مرد برای تأمین نیازهای مادی خانواده خود در اسلام از ارزش بسیار والایی برخوردار میxadباشد، و از دیدگاه اهل بیت(ع)این مرد جایگاه مجاهدان در راه خدا را دارد. رسول خدا(ص)در این باره فرمودند:
الْكَادُّ عَلَى عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّه .(بحار الأنوار، ج ٩٣، ص ٣٢٤)
تلاش کننده در راه (رفاه) خانواده مانند مجاهد در راه خداست.
همچنین امام رضا(ع) در حدیثی پاداش مردانی را که در راه رفاه خانوادهxad خود تلاش میxadکنند، برتر از مجاهدان در راه خدا دانستهxadاند و فرمودند:
الَّذِي يَطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا يَكُفُّ بِهِ عِيَالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل . (کافی، ج٥، ص٨٨)
کسی که برای تامین زندگی خانوادهxadاش در طلب فضل خداوند برمیxadآید، اجرش بیشتر از مجاهد در راه خداوند است.
متأسفانه برخی از مردان به تصور این که آنان مسئول تأمین ضروریات زندگی همسر خود هستند، بر وی منت نهاده و وی را به علت هزینههای روزمره مورد نکوهش و ملامت قرار میxadدهند. رسول گرامی اسلام(ص) فرمود:
حَقُّ الْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا أَنْ يَسُدَّ جَوْعَتَهَا وَ أَنْ يَسْتُرَ عَوْرَتَهَا وَ لَا يُقَبِّحَ لَهَا وَجْها.
(بحار الأنوار، ج ١٠٠، ص ٢٥٤)
حقّ زن بر شوهر این است که او را گرسنه نگذارد، و بدنش را بپوشاند، و هیچگاه با او بد رفتاری نکند.
از آن جا که مرد مسئولیت اقتصادی خانواده را بر عهده دارند، بخل ورزی وی در مسائل مالی، شرایط زندگی را برای همسر و اعضای خانواده دشوار میxadکند و باعث میxadشود آنها در تنگنا ومذیقه باشند و برای تأمین مایحتاج زندگی خود نیازمند دیگران شوند.
اگرچه اسلام بر قناعت، صرفه جویی و برنامه ریزی اقتصادی در تعادل بین درآمد و مخارج در زندگی بسیار اهمیت قائل شده، اما بر تکلیف تأمین نیازهای اولیه خانه توسط سرپرست خانواده نیز تأکید دارد. قناعت به هیچ وجه به مفهوم خساست و بخل نیست. حضرت امیرمؤمنان(ع)این موضوع را در یک جمله چنین فرمودند:
كُنْ سَمْحاً وَ لَا تَكُنْ مُبَذِّراً وَ كُنْ مُقَدِّراً وَ لَا تَكُنْ مُقَتِّرا. (نهج البلاغه، حکمت ٣٣)
بخشنده باش، ولی نه ولخرج و اسرافکار، و اندازه گیر باش، ولی نه سختگیر و بخیل.
یک انسان با ایمان همه فعالیت و اهتمام روزانه خود را برای حصول رضایت خداوند متعال و خشنودی همسر و خانواده خود انجام داده و سختیهای آن را برای این هدف به جان می خرد. اما عدهxadای نه به دلیل ناتوانی بلکه از روی عدم درایت و فرومایگی خانواده خود را در تنگنا و سختی قرار داده و موجب مرارت آنان می شوند.
رسول اکرم(ص) در این باره فرمودند:
لَيْسَ مِنَّا مِنْ وُسِّعَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَتَّرَ عَلَى عِيَالِهِ. (مستدرک الوسائل، ج ١٥، ص ٢٥٦)
کسی که خداوند به او وسعت زندگی داده ولی او به خانواده خویش سخت میگیرد، با ما بستگی روحانی و معنوی ندارد.
چنان که وجود و حضور انسانی باعث ایجاد مشقت و سختی برای اطرافیانxadاش گردد، نباید انتظار داشته باشد که دیگران از حضور در کنار او احساس خرسندی و شادمانی داشته باشند. و مردی که با سختگیری بر خانوادهxadاش آسودگی و آرامش را از خانه رانده است، نیز از این قاعده مستثنی نمی باشد.
از امام رضا(ع)روایت گردیده که فرمودند:
يَنْبَغِي لِلرَّجُلِ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَى عِيَالِهِ كَيْلَا يَتَمَنَّوْا مَوْتَه. (اصول کافی، ج ٤، ص ١١)
برای مرد سزاوار است که بر زن و فرزند خود توسعه دهد (سخت نگیرد)، تا مر گ او را از خدا نخواهند.
و از این بالاتر اگر مرد نسبت به انجام وظایف خود نسبت به همسر خود کوتاهی نموده و موجب پایمال شدن حقوق همسر خویش شود، مشمول لعن خدا قرار خواهد گرفت. رسول خدا(ص)فرمودند:
مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ يَعُول .(من لا یحضره الفقیه، ج٣، ص٥٥٥)
ملعون است، ملعون است کسی که فرد مورد تکفل خویش را تباه سازد.
البته اسلام دین تعادل و میانهxadروی است. لذا همانگونه که خداوند متعال در تبیین وظیفه مردان نسبت به همسر و فرزندان خود بسیار تأکید نموده، از افراط در این عمل نیز منع می نماید. بنابراین انجام این مسئولیت نیز باید در حد متعارف آن صورت پذیرد و بیش از این مقدار خارج از محدوده وظایف مرد نسبت به همسر خویش است. رسول گرامی اسلام(ص)فرمودند:
فَعَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ. (بحارالأنوار، ط بیروت، ج ٧٥، ص ٣٧٣)
خوراك و پوشاك زنان به نحو معروف بر شما واجب است.
اگرچه قرآن به عنوان مهمترین منبع تبیین احکام و معارف الهی از سوی حضرت باریتعالی بر پیامبر اکرم(ص)نازل گردید، اما اهل بیت(ع)با دسترسی به گنجینه های اسرار الهی و برخورداری از علم لدنی با تفسیر صحیح آیات قرآن و سنت پیامبر(ص)، و تبیین آموزه های حقیقی احکام الهی و مبارزه با خرافات و کج اندیشیهای منحرفان، نقش مؤثری را در بالندگی، حفظ و بقای تعالیم دین اسلام ایفا نموده اند. لذا با توجه به این که شرع مقدس اسلام در همه ابعاد به صورت جامع و دقیق حدود و مرزها را برای انسان ها تشریع نموده، حد و مرز وظایف یک مرد مسلمان در برابر نیازهای مادی همسرش را نیز تبیین نموده است.
دو نکته بسیار مهمی که در تکمیل مطالب فوق باید بر آن تأکید ورزید این است که توانایی یا عدم توانایی مالی زن تأثیری در مسئولیت همسرش در تأمین نیازمندیxadهای متعارف وی نخواهد داشت، و بر اساس شرع مقدس اسلام حتی اگر زنی به فعالیت اقتصادی مشغول و از این فعالیت درآمدی بدست آورد، باز وظیفه پرداخت نفقه و رفع نیازهای آن زن از عهده همسر وی ساقط نخواهد شد. و نکته دوم این که؛ از نظر اسلام مرد موظف است برای ایجاد رفاه خانواده خود تلاش نماید و نباید فقر و تنگدستی را بهانهxadای برای فرار از این تکلیف شرعی قرار دهد.
پرداخت مهریه
در دروس گذشته موضوع مهریه و صداق و وظایف هر یک از زن و مرد پیش از ازدواج درباره آن بیان گردید. اما زوجین پس از ازدواج نیز در اینباره نسبت به هم وظایفی دارند که باید به آن پایبند باشند. با توجه به این که مهریه جزء داراییxadهای زن محسوب شده و پرداخت آن در ضمه مرد است، مردان در صورت استطاعت موظف به رفع دین به همسر خود میxadباشند. خداوند متعال در قرآن کریم فرموده است:
وَ آتوا النّساءَ صدقاتهنَّ نِحله. (سوره نساء، آیه ٤)
کابین زنان را که به خود آنان تعلق دارد و عطیه و پیشکشی است از جانب شما به آنها، به خودشان بدهید.
قرآن مهریه را عطیه و هدیه مرد به زن می داند، بنابراین مرد هیچ منتی در پرداخت آن به همسر خویش ندارد. مرد در صورت پذیرش تعهد مهر به همسر خویش، باید این دین را در کوتاهترین زمان ممکن به وی عطا نماید. امام جعفر صادق(ع) عدم تعهد مرد در ادای دین و پرداخت حق مهریه به همسرش را از بدترین معاصی هر مردی برشمرده اند، و فرمودند:
أَقذَرُ الذنوب ِ الثلاثه: قَتلٌ، و حبسُ مهرِ المرأهِ و منعُ الأجیر أجرَهُ.
(وسائل الشیعه، ج ١١، ص ٥٤٤)
بدترین گناهان سه چیز است: آدمکشی، ندادن مهریه زنان و ندادن حقوق کارگر و کسی که برای انسان کار میکند.
یعنی گناه تضییع حقوق همسر و نپرداختن حق مهریه او، از گناهی مانند قتل نفس کمتر نخواهد بود. متأسفانه برخی افراد متدین نیز از اهمیت این موضوع آگاهی نداشته و با اغماض از کنار آن عبور کرده، و مهریه را تنها یک قرارداد ظاهری و سطحی تلقی می کنند و علیرغم نارضایتی همسر و وجود تمکن مالی و توانایی در پرداخت آن، حقوق وی را پایمال می نمایند. بنابراین بهتر است که یک مرد متعهد و با ایمان همه همت خود را در راستای رفع دین و پرداخت مهریه همسرش قرار دهد، و در صورت مهیا بودن شرایط مالی بدهی خود را در کوتاهترین زمان ممکن بپردازد.
خرید ملزومات همسر
یکی از روشxadهایی که مرد می تواند عشق و علاقه خود را به همسر خود ابراز و موجبات خوشنودی وی را فراهم نماید، خرید مایحتاج و نیازمندیxadهای اوست. رسول خدا(ص)در این باره فرمودند:
مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرَى تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَى عِيَالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَى قَوْمٍ مَحَاوِيج .
(وسائل الشیعه، ج ٢١، ص ٥١٤)
هر كه بازار رود و تحفه اى براى عيال خود آورد ثواب او همانند حامل صدقه است براى انسانxadهای نیازمند.
با توجه به آیات قرآن و روایاتی فراوانی که از اهل بیت(ع) وارد گردیده، جایگاه انفاق و صدقه در راه خدا و اثر آن بر زندگی مادی و معنوی انسان بر هیچ مسلمان و اهل خردی پوشیده نیست. پیامبر اکرم(ص)نیز قطعا در این حدیث قصد بزرگنمایی نداشته و سخنی به گزافه بیان نفرمودهxadاند، و این کلام ایشان نشانگر اهمیت تلاش مرد برای برآورده کردن حاجات و نیازهای همسر در درگاه حضرت حق می باشد.
در حدیث دیگری در این باب امام سجاد(ع)فرمودند:
لَئَنَ اَدْخُلُ السُّوقَ وَمَعِيَ دِرْهَمٌ اَبْتاعُ بِهِ لَحْماً لِعِيالى وَقَدْ قَرِمُوا اِلَيْهِ اَحَبُّ اِلَىَّ مِنْ اَنْ اُعْتِقَ نَسَمَةً. (اصول کافی، ج ٤، ص ١٢)
وارد شدن به بازار و خريد يك درهم گوشت براى عائلهxadامكهآنراهوس كردهاند،براىمنمحبوبترازبندهآزادكردناست.
با دقت و ژرفxadاندیشی بیشتر در این حدیث نیز می بینیم که اهمیت تلاش مرد برای همسرش به مقدار و میزان آن وابسته نیست، بلکه آنچه در اینجا ارزشمندتر و از درجه اهمیت بالاتری برخوردار است نفس عمل اوست. حضرت امام زین العابدین(ع)برای بیان اهمیت این موضوع، اقدام بسیار آسان و به ظاهر کم ارزش خرید مقدار ناچیزی از مایحتاج و نیازهای همسر را در مقابل عمل بسیار گرانقدر آزاد کردن بندهxadای از بند اسارت مثال زدهxadاند، و نه تنها این دو را برابر بلکه تلاش برای برآوردن نیازهای همسر و عیال را بر آن ارجح دانستهxadاند. لذا مردان از این فرصت و مجالی که خداوند در اختیار آنان قرار داده و رسالت تأمین نیازمندیxadهای یکی از بندگانش را در جایگاه همسر بر عهدهxad ایشان نهاده، نباید تنها به عنوان یک عمل خرد و کوچک بنگرند، و به راحتی از کنار آن عبور نمایند.
تأمین نیاز های جنسی همسر
یکی از بزرگترین دام هایی که شیطان بر سر راه انسان ها گسترانده، و از ابتدای خلقت بشر تا کنون، بسیاری را بدان فریفته، غریزه جنسی و نیروی شهوانی انسان است. این غریزه از کودکی به شکل بالقوه در وجود هر انسانی نهفته است، و با ورود او به دوران نوجوانی این نیروی خفته آرام آرام رشد یافته و با طی نمودن مراحل بلوغ در وجود انسان شکوفا و به صورت ناخودآگاه وی را به سمت جنس مخالف مجذوب خواهد نمود. اگر این نیرو با استفاده از نیروی اراده و خرد کنترل و در چارچوب قوانین شرع الهی و دین مقدس اسلام ارضا و پاسخ داده شود، عامل آرامش و سعادت انسان خواهد بود، اما در صورتی که عنان آن از اختیار انسان خارج شده و زمام عقل و آگاهی را در دست گیرد، باعث بروز مشکلات اجتماعی و روانی بسیاری در زندگی انسان خواهد شد. امام علي(ع)فرمودند:
مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ هَانَتْ عَلَيْهِ الدُّنْيَا. (تحف العقول، ص ٢٧٨)
كسي كه كرامت و ارزش خود را بشناسد، شهوت نميتواند بر او غلبه كند.
از دیدگاه اسلام تنها راه مشروع ارضای غریزه جنسی، ازدواج می باشد. اگرچه در صدر اسلام روش مشروع ملک یمین (مالک کنیزان و اسرای جنگی شدن) نیز وجود داشته، ولی امروزه دیگر این موضوع از نظر شرع مقدس اسلام غیرممکن و مردود است. بنابراین تأمین نیاز جنسی از هر راه دیگری جز ازدواج حرام و نامشروع خواهد بود و در صورتی که امکان ازدواج برای انسان مهیا نیست، باید تقوای الهی پیشه نماید.
زن و شوهر باید بدانند رابطهی زناشویی تنها یک رابطه جنسی صرف نیست بلکه علاوه بر رابطهی جنسی، یک عامل ایجاد ارتباط و پیوند معنوی و عاطفی بین آن دو نیز می باشد. احساس رضایت از رابطهxadی زناشویی بین زوجین، بسیار مهم و با اهمیت است. زیرا چنانچه یکی از زوجین در این مورد مثل حیوانی تنها به فکر خود و لذت شخصی خود باشد و در قبال دیگری کم کاری کند، نشاط در زندگی زناشویی آنها پایدار نخواهد بود و ممکن است هر یک برای بهره مندی از این لذت، به جای کانون خانواده مسیرهای نامشروع را انتخاب و به گناه آلوده شوند.
دین اسلام نه تنها انسان را به تأمین نیازهای جنسی در درون خانواده و با همسر خویش سفارش نموده، بلکه وظیفه رفع نیاز همسر را نیز بر عهده او نهاده است، تا جامعه از بروز و ظهور این روابط به شکل نامشروع و حرام در امان بماند. از مهمترین حقوق اختصاصی زن در زندگی زناشویی رعایت حقوق جنسی وی توسط همسرش میxadباشد، زیرا ممکن است مرد با ازدواج های موقت و دائم به لذت های جنسی خود دست یابد، ولی بر اساس قوانین اسلام امکان تعدد زوج برای زنان وجود ندارد و زنان در چارچوب احکام تنها مجاز به ازدواج با یک مرد میباشند. از این رو دین اسلام عدم رفع این نیاز زن از سوی همسر وی و بیxadمسئولیتی و کم کاری چنین مردانی را مورد نکوهش قرار داده است. امام صادق(ع)با اشاره به زندگی یکی از مسلمانان در دوره پیامبر(ص)در این باره فرمودند:
جَاءَتِ امْرَأَةُ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ إِلَى النَّبِيِّ ص فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عُثْمَانَ يَصُومُ النَّهَارَ وَ يَقُومُ اللَّيْلَ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ(ص)مُغْضَباً يَحْمِلُ نَعْلَيْهِ حَتَّى جَاءَ إِلَى عُثْمَانَ فَوَجَدَهُ يُصَلِّي فَانْصَرَفَ عُثْمَانُ حِينَ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ(ص)َقَالَ لَهُ يَا عُثْمَانُ لَمْ يُرْسِلْنِي اللَّهُ تَعَالَى بِالرَّهْبَانِيَّةِ وَ لَكِنْ بَعَثَنِي بِالْحَنِيفِيَّةِ السَّهْلَةِ السَّمْحَةِ أَصُومُ وَ أُصَلِّي وَ أَلْمِسُ أَهْلِي فَمَنْ أَحَبَّ فِطْرَتِي فَلْيَسْتَنَّ بِسُنَّتِي وَ مِنْ سُنَّتِيَ النِّكَاحُ.(بحارالأنوار،ج٢،ص٢٦٣)
زن عثمان بن مظعون نزد رسول(ص)خدا آمد و گفت: ای رسول خدا(ص)! عثمان روزها را روزه می گیرد و شب ها را در عبادت است. رسول خدا(ص)با عصبانیت کفش هایش را برداشت و بیرون رفت تا نزد عثمان آمد. دید که مشغول نماز است. عثمان با دیدن رسول خدا نمازش را قطع کرد. رسول خدا(ص)به او فرمودند: ای عثمان! خداوند متعال مرا به رهبانیت نفرستاده؛ بلکه مرا با آیین یکتا پرستی سهل و ساده گیر، فرستاده است. من هم روزه می گیرم وهم نماز می خوانم وهم با همسرم امیزش می کنم. پس هر کس آیین مرا دوست دارد، باید از سنت من پیروی کند و از جمله سنت من ازدواج کردن است.
روایات بسیاری در کتب شیعه بیانxadگر توصیه اهلxad بیت(ع) برای برآورده نمودن این نیاز زن توسط همسر وی و ملامت مردان در کوتاهی نمودن در انجام این وظیفه است. در روایت است که یکی از دوستان حضرت ابالحسن امام علی بن موسی الرضا(ع)به نام صفوان بن یحیی از ایشان پرسید: مردی همسر جوانی دارد و چند ماه، و حتی یک سال میxadگذرد وبا او امتزاج نمی کند. نه این که بخواهد به او آزار برساند؛ بلکه دچار مشکلی شدهxadاند. آیا در این باره، گناهکار است؟ امام رضا(ع)در پاسخ فرمودند:
إِذَا تَرَكَهَا أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ كَانَ آثِماً بَعْدَ ذَلِكَ إِلَّا أَنْ يَكُونَ بِإِذْنِهَا.
ما را در سایت محبتدیدن، حقی طبیعی دنبال میکنید برچسب: نویسنده: بازدید: 62